നിശബ്ദനായ ഏകാധിപതി! ആയത്തുള്ള ഖാംനഇയുടെ ഭരണവും വീഴ്ചയും

ഇസ്‌ലാമിക ഇറാനിലെ ഏറ്റവും ശക്തനായ ഭരണാധികാരിയും, നാലര പതിറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം രാജ്യത്തിന്റെ പരമോന്നത നേതാവായിരുന്ന ആയത്തുള്ള അലി ഖാംനഇയുടെ മരണം ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വലിയ പ്രകമ്പനങ്ങളാണ് സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇസ്രായേൽ-അമേരിക്കൻ സൈനിക നീക്കത്തിൽ അദ്ദേഹം കൊല്ലപ്പെട്ടതായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടതോടെ, ഇറാൻ ഇന്ന് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായകവും അനിശ്ചിതത്വം നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു ഘട്ടത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. ഈ സംഭവം ഇറാന്റെ ഭാവിയിലേക്കും, മധ്യേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങളിലേക്കും വലിയ ചോദ്യചിഹ്നങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു.

രാജവാഴ്ച അവസാനിപ്പിച്ച ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതൻ

1939 ഏപ്രിൽ 19-ന് മഷാദിലെ ഒരു പണ്ഡിത കുടുംബത്തിലാണ് അലി ഖാംനഇ ജനിച്ചത്. ഇസ്‌ലാമിക ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ ആഴത്തിലുള്ള അറിവ് നേടിയ അദ്ദേഹം, ഇസ്‌ലാമിക വിപ്ലവത്തിന്റെ ശില്പിയായ ആയത്തുള്ള റൂഹൊള്ള ഖാംനഇയുമായി വളരെ നേരത്തെ തന്നെ അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു. ഷാ ഭരണകൂടത്തിനെതിരായ വിപ്ലവ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സജീവമായിരുന്ന ഖാംനഇക്ക് ആ കാലഘട്ടത്തിൽ പലതവണ ജയിൽവാസം അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു. 1979-ലെ ഇസ്‌ലാമിക വിപ്ലവത്തിന്റെ വിജയത്തോടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉയർച്ച ആരംഭിച്ചത്. 1981 മുതൽ 1989 വരെ ഇറാന്റെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം, 1989-ൽ റൂഹൊള്ള ഖാംനഇയുടെ മരണശേഷം 'അസംബ്ലി ഓഫ് എക്സ്പെർട്സ്' വഴിയാണ് പരമോന്നത നേതാവായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്.

ഇറാനിലെ ഏകാധിപതി

ഖാംനഇയുടെ ഭരണകാലം ഇറാന്റെ ചരിത്രത്തിലെ വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു കാലഘട്ടമായിരുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ സൈന്യം, ജുഡീഷ്യറി, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണം അദ്ദേഹത്തിൽ കേന്ദ്രീകൃതമായിരുന്നു. മുഹമ്മദ് ഖതാമി, മഹ്മൂദ് അഹമ്മദി നെജാദ്, ഹസൻ റൂഹാനി തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത രാഷ്ട്രീയ വീക്ഷണമുള്ള പ്രസിഡന്റുമാർ അധികാരത്തിൽ വന്നെങ്കിലും, രാജ്യത്തിന്റെ അന്തിമവും സുപ്രധാനവുമായ എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളും എടുത്തിരുന്നത് ഖമനെയി തന്നെയായിരുന്നു. അമേരിക്കയുടെയും ഇസ്രായേലിന്റെയും നിലപാടുകളെ കടുത്ത ശത്രുതയോടെയാണ് അദ്ദേഹം എന്നും കണ്ടിരുന്നത്. ഇറാനെ വിദേശ ശക്തികളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്നും മോചിപ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.

2015-ലെ ആണവ കരാറിൽ നിന്ന് അമേരിക്ക പിന്മാറിയത് ഇറാനെ കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലാക്കി. ഈ ഘട്ടത്തിൽ, വിദേശ ഉപരോധങ്ങളെ നേരിടാൻ അദ്ദേഹം 'പ്രതിരോധ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ' എന്ന ആശയം അവതരിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ, ഈ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ രാജ്യത്ത് വലിയ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് വഴിതുറന്നു. 2009-ലെ വിവാദ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനെത്തുടർന്നുണ്ടായ 'ഗ്രീൻ മൂവ്‌മെന്റ്' പ്രതിഷേധങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഉരുക്കുമുഷ്ടി ഉപയോഗിച്ചാണ് നേരിട്ടത്. എറ്റവും ഒടുവിലായി ഇറാനിൽ അരങ്ങേറിയ പ്രക്ഷോഭങ്ങളിലും ആയിരക്കണക്കിന് ജനങ്ങളാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്. ജനാധിപത്യപരമായ അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യം അടിച്ചമർത്തുന്നു എന്ന വിമർശനം അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ എന്നും ശക്തമായി ഉയർന്നിരുന്നു. മറുവശത്ത്, ലെബനൻ, ഇറാഖ്, സിറിയ, യമൻ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഇറാൻറെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിക്കുന്നതിലും തന്ത്രപ്രധാനമായ നീക്കങ്ങൾ നടത്തുന്നതിലും അദ്ദേഹം വിജയിച്ചു.

ഇറാന്റെ ഭാവിയെന്ത്?

ഇപ്പോൾ ഖമനെയിയുടെ പിൻഗാമി ആരായിരിക്കും എന്നതും, ആണവ പദ്ധതികളുടെ ഭാവി എന്തായിരിക്കും എന്നതും വലിയ ആശങ്കകൾക്ക് കാരണമാകുന്നു. നാലര പതിറ്റാണ്ടിനുശേഷം ഇറാൻ വീണ്ടും അമേരിക്കൻ ആശ്രിതത്വത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകുമോ, അതോ വിപ്ലവത്തിന്റെ പാതയിൽ തന്നെ തുടരുമോ എന്നത് വരും ദിവസങ്ങളിൽ വ്യക്തമാകും. രാജ്യത്തിന്റെ അതിജീവനവും പരമാധികാരവും കാത്തുസൂക്ഷിച്ച നേതാവായും, അതേസമയം ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തിയ ഏകാധിപതിയായും ചരിത്രം അദ്ദേഹത്തെ രേഖപ്പെടുത്തും. എന്തായാലും ഖമനെയിക്ക് ശേഷമുള്ള ഇറാൻ ഒരു വലിയ മാറ്റത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിക്കാൻ പോകുന്നു എന്നത് തീർച്ചയാണ്.